Γενικές Πληροφορίες

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προσδιορίσει την καταπολέμηση της παχυσαρκίας ως βασική προτεραιότητα για την πενταετία 2006 – 2013 έρχεται να επιστεγάσει την προσπάθεια που καταβάλλει τα τελευταία χρόνια η Επιστημονική και Ιατρική Κοινότητα παγκοσμίως αλλά και στην Ελλάδα.

Πρόσφατες επιστημονικές μελέτες επισημαίνουν τους κινδύνους που σχετίζονται με τη νοσογόνο παχυσαρκία, αφού η τελευταία παίρνει διαστάσεις επιδημίας. Σε ολόκληρη την Ευρώπη υπάρχουν 135 εκατομμύρια υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα από τα οποία τουλάχιστον 6 εκατομμύρια άτομα πάσχουν από νοσογόνο παχυσαρκία.

Στην Ελλάδα τα ποσοστά είναι εξίσου ανησυχητικά και μας δίνουν μια δυσάρεστη πρωτιά. Η συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας ανέρχεται σε ποσοστό 26.0% στους άνδρες και 18.2% στις γυναίκες, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά για τα ελληνόπουλα αγγίζουν το 8.5% σε ηλικίες 7-12 ετών και 6% στην εφηβεία.

Η παχυσαρκία ευθύνεται για ένα σημαντικό αριθμό σοβαρών συνοδών νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση, η υπνική άπνοια, η υπερλιπιδαιμία, το μεταβολικό σύνδρομο, η στεφανιαία νόσος κ.α.
(Αποσπάσματα από ανακοίνωση του Αλ.Παπακωνσταντίνου , Αναπλ.Διευθυντή Α’ Χειρ/κής Κλινικής (Νοσ. Ευαγγελισμός), τον Δεκέμβριο του 2005.

Ως παχυσαρκία ορίζεται η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αύξησης του λίπους σώματος και πιο συγκεκριμένα ως υπερβάλλον βάρος κατά 20% του ιδανικού ή ΒΜΙ (Body Mass Index) μεγαλύτερο των 30kg/m2. Ως Δείκτης μάζας Σώματος (ΔΜΣ) ή BMI ορίζεται το πηλίκο της διαιρέσεως του σωματικού βάρους σε χιλιόγραμμα δια του ύψους σε μέτρα στο τετράγωνο και εκφράζεται σε κιλά ανά μέτρο στο τετράγωνο.

ΔΕΙΚΤΗΣ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ
BMI < 18,5 = Λιπόσαρκος
BMI 18,5-25 = Φυσιολογικός
BMI> 25 = Υπέρβαρος
BMI > 30 = Παχύσαρκος
BMI > 35 = Σοβαρή παχυσαρκία
BMI > 40 = Νοσογόνος παχυσαρκία
BMI > 50 = Υπερπαχύσαρκος

ΣΥΝΟΔΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ
Ενδοκρινικές / Μεταβολικές
Αντίσταση στην ινσουλίνη, διαβήτης, δυσλιπιδαιμία, διαταραχές εμμήνου ρύσεως, αδυναμία τεκνοποίησης
Καρδιαγγειακές
Υπέρταση, στεφανιαία νόσος, αρρυθμίες, πνευμονική υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια, εγκεφαλικά επεισόδια, φλεβική ανεπάρκεια, κιρσοί κάτω άκρων, φλεβοθρόμβωση, πνευμονική εμβολή
Πνευμονικές
Μη φυσιολογικές σπιρομετρικές δοκιμασίες, άπνοια στον ύπνο, σύνδρομο υποαερισμού,
Μυοσκελετικές
Οσφυαλγία, οστεοαρθρίτιδα αρθρώσεων κάτω άκρων, ουρική αρθρίτις
Γαστρεντερικές
Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, χολολιθίαση, παγκρεατίτις, λιπώδης διήθηση ήπατος, μη αλκοολική στεατοηπατίτις
Καρκίνοι
Παχέος εντέρου, προστάτου, μαστού, μήτρας, χοληδόχου κύστεως
Άλλες
Καφαλαλγία, κήλες, ακράτεια ούρων στην προσπάθεια, ψυχολογικές διαταραχές

Νοσογόνος ορίζεται η παχυσαρκία όταν το ΒΜΙ είναι μεγαλύτερο ή ίσο του 40 ή μεγαλύτερο ή ίσο του 35 παρουσία συνοδών παθήσεων που είναι αποτέλεσμα της παχυσαρκίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι το προσδόκιμο επιβίωσης των νοσογόνα παχυσάρκων, είναι κατά 20 χρόνια μικρότερο από τα μή παχύσαρκα άτομα αντίστοιχης ηλικίας. Οι ασθενείς με ΒΜΙ >50 χαρακτηρίζονται ως υπέρπαχύσαρκοι. Για τους ασθενείς αυτούς απαιτείται πιο επιθετική θεραπευτική προσέγγιση.

Η θεραπεία της παχυσαρκίας διακρίνεται σε συντηρητική και χειρουργική. Η συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνει:

  • Δίαιτες ελαττωμένων θερμίδων 1200kcal/ημ
  • Δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων 800kcal/ημ
  • Διαφοροποιήσεις συμπεριφοράς
  • Σωματική άσκηση
  • Φάρμακα

Για τη νοσογόνο παχυσαρκία η χειρουργική θεραπεία έχει πολύ καλά αποτελέσματα ενώ για τους παχύσαρκους με ΒΜΙ < 30, γενικώς προτείνεται συντηρητική θεραπεία.Ο κύριος λόγος που καθιερώθηκε η χειρουργική θεραπεία είναι η αδυναμία διατήρησης του απολεσθέντος βάρους με τις συντηρητικές μεθόδους. Επειδή η ελάττωση του σωματικού βάρους σε επίπεδο 10-30% του αρχικού που διατηρείται μακροπρόθεσμα, οδηγεί σε βελτίωση ή ίαση των συνοδών της παχυσαρκας νόσου, η χειρουργική θεραπεία φαίνεται ότι αποτελεί αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος.

Το πρόβλημα της παχυσαρκίας

Ως παχυσαρκία ορίζουμε την κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αύξηση του λίπους του σώματος. Για να μπορέσουμε να ορίσουμε αντικειμενικά την παχυσαρκία και την βαρύτητά της, χρησιμοποιούμε διάφορους δείκτες, με πιο απλό τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ).

Η παχυσαρκία είναι ένα διαχρονικό πρόβλημα υγείας. Ήταν γνωστό από πάρα πολύ παλιά, αλλά εξακολουθεί να απασχολεί τα Συστήματα Υγείας, ακόμη περισσότερο σήμερα. Έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα αγαλματίδια προϊστορικής εποχής που απεικονίζουν άτομα που πάσχουν από σοβαρή παχυσαρκία, με πιο γνωστό ίσως το κυκλαδικό αγαλματίδιο που βρίσκεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες παγκοσμίως, η παχυσαρκία θεωρείται η δεύτερη προλήψιμη παθογόνος αιτία θανάτου μετά το κάπνισμα. Ενδεικτικό της υψηλής επικινδυνότητάς της είναι ότι προκαλεί τρεις φορές περισσότερους θανάτους απ’ ότι ο καρκίνος του εντέρου και του μαστού αθροιστικά! Αρκεί να αναφερθεί, ότι πάνω από το 1/6 του παγκόσμιου πληθυσμού είναι υπέρβαροι. Εξ αυτών τουλάχιστον 300.000.000 πάσχουν από νοσογόνο παχυσαρκία.

Στην Ελλάδα, οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την αύξηση του φαινομένου της παχυσαρκίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat), η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη στην παχυσαρκία με ποσοστό 26,7% ενώ ειδικότερα στη παχυσαρκία των γυναικών μοιράζεται τη δεύτερη θέση με τη Μεγάλη Βρετανία με ποσοστό 17,8%.

Τα αίτια της παχυσαρκίας

Η παθογένεια της παχυσαρκίας είναι αρκετά πολύπλοκη.

Σπουδαιότερος προδιαθεσιακός παράγοντας θεωρείται η κληρονομικότητα (20-30%). Όταν ο ένας εκ των δύο γονέων είναι παχύσαρκος, η θεωρητική πιθανότητα παχυσαρκίας είναι 40%, ενώ στην περίπτωση που και οι δύο γονείς είναι παχύσαρκοι, η πιθανότητα διπλασιάζεται (80%)! Αν και ένας μικρός αριθμός ατόμων φαίνεται να είναι γενετικώς προστατευόμενος από την παχυσαρκία, η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων είναι ευάλωτοι.

Επίσης, ο «καλοπροαίρετος» υπερσιτισμός στην παιδική ηλικία επηρεάζει αρνητικά το μεταβολικό ρυθμό, αυξάνει τον αριθμό των λιποκυττάρων και προδιαθέτει στην εμφάνιση παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή.

Σημαντική είναι επίσης η επίδραση διαφόρων κοινωνικών, μορφωτικών, οικονομικών και ψυχολογικών παραγόντων. Η έλλειψη ενημέρωσης, η καθιστική ζωή και η ανθυγιεινή διατροφή μπορεί να οδηγήσουν εύκολα στην παχυσαρκία, ενώ επιπρόσθετα, ορισμένοι ψυχογενείς παράγοντες, το άγχος και το στρες ευνοούν την παχυσαρκία (ψυχογενής θεωρία).

Σε σπάνιες περιπτώσεις η παχυσαρκία μπορεί να οφείλεται σε μερικές κληρονομικές παθήσεις του μεταβολισμού (π.χ. σύνδρομο Prader Willi, σύνδρομο Cohen κ.λπ.).

Ουσιαστικά, το φαινόμενο της παχυσαρκίας στο μεγαλύτερο ποσοστό του οφείλεται στα χαρακτηριστικά της εποχής μας, όπως η αφθονία τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λίπος και θερμίδες, καθώς και η καθιστική εργασία και η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας.

Παχυσαρκία και κίνδυνοι για την υγεία

Η παχυσαρκία αποτελεί χρόνια νόσο, η οποία μειώνει αισθητά τη διάρκεια και την ποιότητα της ζωής και συνδέεται με την εμφάνιση προβλημάτων υγείας όπως:

  • Προβλήματα της καρδιάς και του κυκλοφορικού, συμπεριλαμβανομένων της υπερτάσεως και των αγγειακών εγκεφαλικών
  • Θρομβοεμβολικά προβλήματα
  • Επεισόδια του αναπνευστικού (χρόνια πνευμονοπάθεια, πνευμονική εμβολή, σύνδρομο υπνικής άπνοιας, άσθμα)
  • Σακχαρώδης διαβήτης
  • Yπερλιπιδαιμία και υπερχοληστεριναιμία
  • Οσφυοϊσxιαλγία και προβλήματα στις αρθρώσεις
  • Δερματοπάθειες
  • Χολολιθίαση
  • Ακράτεια ούρων, νεφρολιθίαση
  • Διαταραχές της εμμήνου ρήσεως (αμμηνόρροια, δυσμηνόρροια)
  • Πολυκυστικές ωοθήκες
  • Κάποιες μορφές καρκίνου (μαστού, παχέος εντέρου, ενδομητρίου, προστάτη, κ.ά.)
  • Κατάθλιψη ή άλλα ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα
  • Κοινωνική απομόνωση