ΒΑΡΙΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

Βαριατρική ομάδα

Η χειρουργική της νοσογόνου παχυσαρκίας «κόβει μαχαίρι» τον σακχαρώδη διαβήτη, την υπέρταση και τη στεφανιαία νόσο….

‘Ναι’ στις επεμβάσεις νοσογόνου παχυσαρκίας για τη διόρθωση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, της υπέρτασης και της στεφανιαίας νόσου καθώς και των λοιπών προβλημάτων που συνοδεύουν συχνά τον παχύσαρκο ασθενή, απαντά η διεθνής κοινότητα μέσω του 14ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Χειρουργικής της Νοσογόνου Παχυσαρκίας και των Μεταβολικών Νοσημάτων (IFSO 2009), που διοργανώθηκε στο Παρίσι από τις 26-29 Σεπτεμβρίου 2009. 

«Η χειρουργική της νοσογόνου παχυσαρκίας αποτελεί την πλέον μόνιμη και οριστική λύση για τον παχύσαρκο ασθενή, αυξάνοντας τον μέσο όρο ζωής και εξαλείφοντας τα συνοδά προβλήματα όπως σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση και στεφανιαία νόσος. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι οι επεμβάσεις παχυσαρκίας οδηγούν σε καλύτερη ποιότητα ζωής για τον ίδιο τον ασθενή. Η ζωή αυτών των ανθρώπων μεταβάλλεται ριζικά μετά την επέμβαση ..», δηλώνει ο κ.Κ.Κωνσταντινίδης, Διευθυντής της Κλινικής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών στα πλαίσια της 14ης διοργάνωσης του Παγκόσμιου Συνεδρίου Χειρουργικής της Νοσογόνου Παχυσαρκίας (IFSO 2009).

Η παχυσαρκία αποτελεί παγκόσμια επιδημία, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες που χαρακτηρίζονται από αυξημένη πρόσληψη θερμίδων από τη διατροφή. Αν και πρόκειται για κληρονομική νόσο, η έκφραση της παχυσαρκίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από κοινωνικούς, πολιτισμικούς, περιβαλλοντικούς, οικονομικούς και ψυχολογικούς παράγοντες. Σήμερα οι συντηρητικές μέθοδοι αντιμετώπισης με ειδικές δίαιτες, φάρμακα και άλλα μη-επεμβατικά μέσα αποτυγχάνουν σε ποσοστά που ανέρχονται στο 98% με αποτέλεσμα την αναπόφευκτη επαναπρόσληψη του περιττού βάρους. «Η απώλεια βάρους είναι πολύ πιο εύκολη απ’ ότι η διατήρηση της απώλειας αυτής», τονίζει ο κος Κωνσταντινίδης. «Η χειρουργική της νοσογόνου παχυσαρκίας είναι η μόνη θεραπεία που προσφέρει άμεση και μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους. Όμως δεν θα πρέπει να αποτελεί πανάκεια. Αντίθετα θα χρησιμεύσει ως ‘εργαλείο’ που βοηθά τον παχύσαρκο ασθενή να χάσει το περιττό βάρος και να διατηρήσει αυτή την απώλεια».

Οι επεμβάσεις κατά της νοσογόνου παχυσαρκίας είναι πολυάριθμες και καλύπτουν ευρύ φάσμα από απλές και ασφαλείς επεμβάσεις (με μικρότερη ενδεχομένως αποτελεσματικότητα ως προς την απώλεια βάρους) μέχρι σύνθετες επεμβάσεις με μεγάλη και ταχύτατη απώλεια βάρους (αλλά και περισσότερα δυνητικά μετεγχειρητικά προβλήματα). Η διεθνής κοινότητα προτιμά σήμερα τις λαπαροσκοπικές τεχνικές, οι οποίες είναι ελάχιστα τραυματικές, εξαλείφοντας τον μετεγχειρητικό πόνο, μειώνοντας τη διάρκεια νοσηλείας και επιταχύνοντας την ανάρρωση και την επιστροφή στις καθημερινές συνήθειες.

Οι μελέτες δείχνουν ότι πλέον και οι πιο απλές και ασφαλείς επεμβάσεις όπως η λαπαροσκοπική τοποθέτηση ρυθμιζόμενου γαστρικού δακτυλίου μπορούν να επιτύχουν ασφαλή και μακροπρόθεσμη απώλεια του περιττού βάρους καθώς και απαλλαγή από τα συνοδά προβλήματα (σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση) στους νοσογόνα παχύσαρκους ασθενείς (ΔΜΣ >40). Ορισμένες μελέτες μάλιστα υποστηρίζουν ότι ο ρυθμιζόμενος δακτύλιος είναι κατάλληλος, ασφαλής και αποτελεσματικός και σε υπερνοσογόνα παχύσαρκους ασθενείς (ΔΜΣ>50 ή ΔΜΣ>60), στους οποίους μέχρι σήμερα εφαρμόζονταν οι πιο «βαριές» επεμβάσεις γαστρικής και χολοπαγκρεατικής παράκαμψης (bypass).

Το γαστρικό μανίκι (ή γαστρεκτομή sleeve) βρίσκεται πλέον κάτω από το μικροσκόπιο της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, η οποία στα πλαίσια της φετινής διοργάνωσης IFSO, ανέλυσε διεξοδικά όλες τις λεπτομέρειες και παραλλαγές της τεχνικής καθώς και τα αποτελέσματα των μεγάλων κέντρων αναφοράς. Το γαστρικό μανίκι φαίνεται να υπερτερεί ως προς την ταχύτητα απώλειας βάρους σε σχέση με τον ρυθμιζόμενο δακτύλιο ενώ πολλοί μελετητές υποστηρίζουν «καλύτερη ποιότητα ζωής» με την επέμβαση αυτή, η οποία επιτυγχάνει και πιο σημαντική εξάλειψη του αισθήματος πείνας. Ωστόσο, λείπουν ακόμη στοιχεία για τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα του «μανικιού» ως προς τη διατήρηση της απώλειας βάρους, ενώ το μικρό ποσοστό ατόμων που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα με την επέμβαση αυτή, εξακολουθεί να προβληματίζει τους ερευνητές οι οποίοι συστήνουν προσεκτική επιλογή ασθενών. Τα μεγάλα κέντρα αναφοράς έδωσαν επίσης φέτος σαφείς οδηγίες προς όλες τις χειρουργικές ομάδες που εφαρμόζουν την τεχνική αυτή, για ακόμη ασφαλέστερες επεμβάσεις γαστρεκτομής sleeve.

Οι επεμβάσεις νοσογόνου παχυσαρκίας επεκτείνονται σε πιο ακραίες ηλικίες με καλά αποτελέσματα σε ασθενείς από 9 έως 79 ετών και ασθενείς με δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) από 32 έως 111. Ιδιαίτερη αίσθηση έκαναν φέτος οι εισηγήσεις για το μείζον θέμα της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας. Το παχύσαρκο παιδί και ο παχύσαρκος έφηβος φαίνεται να έρχονται αντιμέτωποι με μεγάλες κοινωνικές και προσωπικές δυσκολίες. Επίσης προδιαγράφουν ένα μέλλον με προβλήματα υγείας και μικρότερο μέσο όρο ζωής σε σχέση με τα υγιή άτομα της ηλικίας τους. Η διεθνής κοινότητα φαίνεται να αποδέχεται τις επεμβάσεις αυτές και στους μικρότερους ασθενείς με συγκεκριμένα κριτήρια και προϋποθέσεις. Η αντιμετώπιση των νεότερων παχύσαρκων ασθενών προϋποθέτει την στελέχωση πολυδύναμης παιδιατρικής ομάδας με συγκεκριμένη υποδομή για την υποστήριξη εφήβων, χειρουργούς εξειδικευμένους στις επεμβάσεις νοσογόνου παχυσαρκίας, ιατρικά κέντρα αναφοράς (centers of excellence), επι μακρών παρακολούθηση και διαρκή αξιολόγηση για μια ομαλή μετάβαση στην ενήλικη ζωή. Ο ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος αποτελεί την επέμβαση εκλογής σε εφήβους και παιδιά με νοσογόνο παχυσαρκία σύμφωνα με τα περισσότερα κέντρα αναφοράς.

Η νέα τεχνολογία δεν θα μπορούσε να απέχει από την εξέλιξη της χειρουργικής της νοσογόνου παχυσαρκίας. Η χειρουργική της νοσογόνου παχυσαρκίας πρόκειται να αλλάξει όψη στο μέλλον ακολουθώντας την εξέλιξη και την πρόοδο της χειρουργικής τεχνικής. Υπό μελέτη βρίσκονται οι επεμβάσεις μέσω φυσικών οπών (NOTES) ενώ φαίνεται ότι έχουν πραγματοποιηθεί ήδη επεμβάσεις τοποθέτησης γαστρικού δακτυλίου και γαστρεκτομής sleeve μέσω του κόλπου ή του στομάχου και στον άνθρωπο. Η βελτίωση των χειρουργικών εργαλείων και οι μακροπρόθεσμες μελέτες ίσως οδηγήσουν κάποτε στην εποχή της «χειρουργικής χωρίς εγχειρητικές τομές». Ωστόσο, μία τεχνολογία που φαίνεται ότι είναι πιο κοντά στα σύγχρονα δεδομένα είναι η χειρουργική μονήρους τομής (single-incision laparoscopic surgery – SILS) κατά την οποία όλη η επέμβαση διενεργείται μέσω μίας μόνο τομής (στον ομφαλό) προσφέροντας λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο και άψογο αισθητικό αποτέλεσμα. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι πρώτες προσπάθειες επεμβάσεων παχυσαρκίας μέσω μονήρους τομής οι οποίες παρουσιάστηκαν και στο IFSO 2009 που περιλαμβάνουν την τοποθέτηση γαστρικού δακτυλίου, τη γαστρεκτομή sleeve και το γαστρικό bypass. Η ρομποτική χειρουργική δίνει τη δυνατότητα στον χειρουργό να πραγματοποιήσει πιο εύκολα πολύπλοκες επεμβάσεις βαριατρικής χειρουργικής, ενώ αναμένεται μελλοντικά να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με τη χειρουργική NOTES ή τη χειρουργική SILS.

«Η χειρουργική της παχυσαρκίας αποτελεί κλάδο που διαρκώς επεκτείνεται», αναφέρει ο κ.Κωνσταντινίδης. «Τα ικανοποιητικά αποτελέσματα καθιερωμένων επεμβάσεων όπως η τοποθέτηση του ρυθμιζόμενου γαστρικού δακτυλίου και η γαστρική παράκαμψη επιβεβαιώνονται από τις μελέτες των κέντρων αναφοράς απ’ όλο τον κόσμο. Παράλληλα εξετάζεται η αποτελεσματικότητα πιο πρόσφατων επεμβάσεων όπως είναι η γαστρεκτομή sleeve. Σήμερα συζητείται πολύ η επέκταση των επεμβάσεων νοσογόνου παχυσαρκίας σε μικρότερες ηλικιακές ομάδες. Φαίνεται ότι ο δακτύλιος μπορεί να αποτελέσει μία ασφαλή τεχνική και για τους ασθενείς αυτούς. Φυσικά, η καλή συνεργασία με τον χειρουργό και η στενή μετεγχειρητική παρακολούθηση από την πολυδύναμη ομάδα αποτελούν τον βασικό άξονα στρατηγικής που θα οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα οποιασδήποτε επέμβασης κατά της νοσογόνου παχυσαρκίας».